معروف به سخى شاه ولايت است . هفته‌اى نيست كه اعجاز از آن ظهور نكند » . « 1 » امير ولى بلخى در كتاب بحر الاسرار مىنويسد : « حضرت ايوب صابر از اهل بلخ و در ميدان گشتاسب دفن است حضرت هابيل و حضرت داود نيز در ميدان بلخ دفن هستند . حضرت صالح در روستاى كلته بر در مسجدى دفن شده و در جلوى آن منارى است » « 2 » . مزار عكاشة بن محصن الاسدى ، صحابى رسول خدا ( ص ) در بيرون شهر بلخ قرار دارد . « 3 » فرهنگ و تمدّن اسلامى در بلخ بلخ ، بعد از قبول اسلام دورهء جديدى را در فرهنگ و تمدّن اسلامى آغاز كرد و مركز علم و حكمت آسيا گرديد . علاوه بر اين ، بلخ يكى از مهم‌ترين مراكز نظامى مسلمانان بود و از آن محل ديانت اسلام به ماوراءالنهر و تركستان تبليغ مىشد . از اين سرزمين صدها تن از علما ، حكما ، مؤلّفان مصنفان برخاسته‌اند كه صدها جلد كتاب در رشته‌هاى مختلف علوم روز به زبان نوظهور اعراب مسلمان تأليف كرده‌اند . مفسّرانى چون عطا بن مسيرة ، ضحّاك بن مزاحم بلخى ، مقاتل بن سليمان و مقاتل بن حيّان بلخى و ابو زيد بلخى ، و فقهايى همچون متوكل بن حمران بلخى ، عمر بن ميمون بن رمان بلخى ، عبد اللّه بن رماح ، قاضى ابو مطيع بلخى و ابو جعفر هندوانى از بلخ هستند . از اهل لغت سعيد بن مسعده اخفش بلخى ، مجاشعى ، اسماعيل بن حماد جوهرى فارابى و اسحاق بن ابراهيم فارابى ؛ از متكلمان ابو نصر فارابى ، ابو على سينا ، ابو جيش بلخى و ابو عبيد جوزجانى ، از معبران مخفع و هيثم بن زيد به نعيم ؛ از منجمان ابو معشر بلخى و ابو الوفا جوزجانى ؛ از زهّاد ابو سفيان كثير بن زياد ، صاحب جيش ابراهيم بن ادهم بلخى ، احمد بن خضرويه بلخى ، شقيق بلخى ، حاتم اصم بلخى ، وسيم بن جميل بغلانى و يعقوب

--> ( 1 ) - بحر الفوائد ، ص 47 . ( 2 ) - بحر الاسرار ، بخش بلخ ، ص 73 . ( 3 ) - سفرنامه ابن بطوطه ، ص 388 .